Celebra-la lingua

A este blog ya casi se le ha olvidado hablar en gallego. Como los gallegos más gallegos, piensa que el respeto a los no gallego hablantes se demuestra no hablando en gallego. A veces dudo que eso sea verdaderamente así.

Lo cierto es que aunque a este blog se le haya olvidado hablar gallego, a la que lo escribe no se le ha olvidado. Celebra la lengua todos los días (incluso en Friburgo celebra el gallego, habla gallego porque en todas partes del mundo hay alguien que lo habla). Hoy, más que nunca, aunque lo haga en castellano para ti, lector, celebro el gallego. De la forma que sé: con el recuerdo, el sueño y la camiseta que me regaló Víctor hace años: "Goza coa túa lingua". Siempre he disfrutado con la lengua gallega. Y sigo haciéndolo. Sobre todo, cuando el pasado entra por los huecos de las persianas y dice "Bos días". Mi pasado, a veces, habla gallego. Como el e-mail de felicitación recibido esta mañana.

Non me esquecín.
Hoxe, no blog, toca un anaco de galego.

FELIZ DÍA DAS LETRAS GALEGAS.

A los Goya, en gallego

Me emocioné al ver que el premio al mejor actor se lo llevó Luis Tosar, mi actor favorito. Pero me gustó aún más ver que el gallego también tuvo cabida en la gala. Noraboa.

Galegos. 4

Un galego máis para a miña lista de galegos insignes. Trátase, unha vez máis, dun escritor. Trátase de Álvaro Cunqueiro. Xa levo uns días meditando se debería por o vídeo ou non, pero considero que a entrevista é interesante e que é desas nas que aprender. Aprender do oficio de escritor, de Galicia, dos galegos, de gastronomía, de nostalxias e saudades. En fin, é unha entrevista para aprender da vida, da man dunha persoa que a soubo vivir intensamente e a soubo escribir con moita arte.

Pérdete polas palabras de Cunqueiro. É certo que é unha entrevista longa, algo máis dunha hora, pero cando remates, entenderás que non perdiches o tempo:

Lamatumbá (y 3)

Con la música de No woman no cry de Bob Marley, una versión preciosa en gallego de Lamatumbá: Non chores máis



Para las despedidas, para los reencuentros. No llores más.

Lamatumbá (2)

Foto tomada de la Galería de Breixo Pazos, en Flickr.

O reggae dos mariñeiros, dice así:

Está o campo sombrío, na mañanciña
co traballo traemos a luz do día
co traballo facemos a luz do dia.
Baixo esta noite, está o mar valeiro
coa suor o enchemos os mariñeiros
coa suor o enchemos os mariñeiros.

Teño as redes cheas, e as mans vacías
as redes son dos seus donos; as mans son miñas
as redes son dos seus donos, mais as mans son miñas
cando será a terra para os seus fillos?
súas a barca e as redes, e o mar seu amigo.

Está o campo sombrío, na mañanciña
co traballo traemos a luz do día
co traballo facemos a luz do dia.
Baixo esta noite, está o mar valeiro
coa suor o enchemos os mariñeiros
coa suor o enchemos os mariñeiros.

Todo un homenaje a un gremio de importancia vital en Galicia. Si el mar está vacío, los marineros lo llenan con su sudor. Una metáfora preciosa.

Lamatumbá (1)

Para Víctor, ourensano y lamatumbero.

Lamatumbá se define así: "Hace once años, en marzo de 1998, un grupo de amigos juntaron sus inquietudes en una bodega de Moreiras" (más, y en gallego, aquí)

Lamatumbá es un grupo de música ourensano que yo descubrí hace tres años en un bar de Compostela. Todavía no los he visto en directo, pero los he escuchado muchas veces y me encantan por conjugar su rock-ska-reggae (o bueno, no me atrevo muy bien a definir su música) con una buena dosis de crítica social. También hacen música festiva, claro.

A los que les suene de algo este grupo, conocerán su Watercumbia (o chuvasqueiro amarelo) y su Licor café, canciones emblemáticas, no sólo de mis dos veranos compostelanos, sino de la banda en sí.

De "Watercumbia" me gustan estos versos:

Funche comprar un paraugas a unha tenda da vila
funche deixar o diñeiro que gañei na miña vida.
Un paraugas que tivese tela de moitas colores
que deixe pasar o sol, para rodearte de flores.

Eu non quero un paraugas, non, non quero
eu quero un chuvasqueiro amarelo.

Un paraugas que servise p'ra aguantar a chuvia toda
deste mundo que nos mata, desta vida que nos molla,
deste puto, puto mundo que nos mata, desta puta, puta vida que nos molla.
Un paraugas pa cubrirnos da política de merda,
que nos tape das mentiras que salpican nesta terra.

Mi música para viajar /12

12. Carlos Núñez

Hamburgo. Carlos Núñez.

Ayer me llevaron a ver Hamburgo. Una ciudad preciosa, sin duda. Las dos próximas semanas viviré allí, así que tendré tiempo de conocerla mejor, de sentirla un poco mía.

Hamburgo, a partir de ahora, estará ligada a Carlos Núñez. Porque ayer tocaba Carlos Núñez en un local que se llama Fabrik en Hamburgo, y no dudé en pedir que me llevaran. Fue extraño estar allí, rodeada de alemanes (a algún español oí también, claro) y escuchándolo a él hablar en inglés. Fue un sentimiento nunca antes vivido tan intensamente de pertenencia a una tierra, de sentirme fuera de casa, pero cerca por un momento. Quizás porque estaba sola. Porque no había amigos con los que bailar y con los que pensar que esto solo es una aventura de unos días. Me vi a mí misma ahí, escuchando tocar melodías hermosas en flautas mágicas, escuchando cantos tradicionales gallegos que me desgarraron el alma por un momento. Y los ojos llenos de agua que soltar. Y ni una lágrima en este país de personas duras y fuertes, aunque mis ojos lo necesitaran. La última, la mejor recompensa fue el abrazo de Carlos. Un abrazo universal, sí; pero absolutamente español. Con sonrisa, con buenos deseos.

Mi primer día en Hamburgo y el abrazo de Carlos Núñez. ¿Qué más se le podía pedir al día de ayer?
Ayer necesitaba que tiraran un poco de mí. Y An Dro tiró de mí, desde un dedo meñique.

Potencia

Galiza, somos potencia.

Galegos. 3

Esta fin de semana marchei de Madrid para facer o exame para o certificado en lingua galega (o CELGA 4). Por fin o fixen e iso faime feliz. Agora só teño que agardar os resultados.

De momento, seguireivos falando de galegos.

MARTIN CODAX

Martín Códax (posiblemente vigués) é un personaxe importante da literatura medieval. El é un dos máis famosos (xunto co tamén coñecido Mendinho) xograres-escritores de cantigas d’amigo, ese xénero da lírica medieval galegoportuguesa que todos temos que estudar no instituto pero que nunca cegamos a ler. Ler a lírica medieval galega, igual ca castelá ou calquera outra, é un dos maiores praceres que puiden atopar ao longo dos meus anos de estudante de filología. Ler lírica medieval é colocarse nunha época distinta e aprender a contextualizar. Ler a Martín Códax é aprender sobre a música da Idade Media (porque non se escribía, contábase), sobre a evolución do galego a partir do latín e sobre conductas sociais do momento.



Gracias a Martín Códax hoxe podemos saber todas estas cousas sobre a Idade Media na península, sobre música, sobre literatura e sobre nós mesmos. Porque despois de todo, as conductas sociais de aquel momento, parécense moito as actuais. Non cambiamos tanto.

Déixovos cun texto curtiño do manuscrito do Pergamino Vindel, que servía de forro para un exemplar do De officiis, de Cicerón. Como vedes, a arte sempre está moi ben acompañada:

Ay ondas que eu vin veer

Ay ondas que eu vin veer,
se me saberedes dizer
por que tarda meu amigo sen min.

Ay ondas que eu vin mirar,
se me saberedes contar
por que tarda meu amigo sen min.

Galegos. 2

O número dous desta serie de galegos a homenaxear por min ben podía ser o número un. En realidade, todos eles poden ser o número un. Pero hai que seguir un orde.

O galego universal do que vou falar é Carlos Núñez.
Carlos Núñez naceu en Vigo e pronto comezou a despuntar como un dos grandes músicos de Galiza e de España. A súa especialidade é a gaita. Teño visto algunha reportaxe del na que conta como de neno ía fronte ao mar galego a tocar a súa gaita enchéndose da máxia do mar. Coido que de aí ven o título do seu último traballo: Cinema do Mar.

O caso é que a Carlos Nuñez lle pasa unha cousa extraordinaria: facendo unha música tan persoal como a que el fai, e levando como única bandeira a súa gaita e as súas centos de frautas, é o maior exponente universal da música galega. Ou mellor dito, da música celta feita dende Galiza. Cóñecese Galiza no mundo gracias a Carlos Núñez. E coñécese como un lugar aberto a interculturalidade. Dende o principio da súa carreira musical, Carlos sempre se xuntou con grandes músicos do mundo: con doce anos xa tocaba como invitado na Orquesta Sinfónica de Lorient, e pronto comezou a grabar temas cos Chieftains. Entre os seus colaboradores contan centos de músicos de outras tantas nacionalidades: irlandeses, escoceses, bretones, portugueses, italianos, ou incluso xaponeses.



E o mellor de todo, o mellor de verdade, non é a súa música. Esa coa que un pode trasladarse dende un sillón de casa ata os espazos máis lonxanos e máis inimaxinables. Porque a súa obra é múltiple, non se queda na mera anécdota da gaitiña galega, vai moito máis alá. Enche as almas valeiras e as almas cheas. Fai que un ame o mundo no que vive a través da música que el toca. Pois o que vos ía dicindo, o mellor de todo é el mesmo. El como persoa e non como músico. O ano pasado tive o pracer de velo nun concerto que ofreceu en Parla. E digo pracer porque é verdadeiramente un pracer poder disfrutar del en España, xa que sempre está de xira por todo o mundo. Pois el veu a Parla e todo o que ocorreu despois lémbroo como un episodio perdido no tempo, algo lonxano e bañado da auga musical que trae do Atlántico.

Lémbroo como algo fermoso. Lembro a súa voz contando historias de tempos remotos como outra máis das súas melodías, lembro a súa forza inagotable no pequeno escenario do teatro Jaime Salom, lembro as melodías que nos regalou coa gaita e as frautas, lembro a rapaza irlandesa que tocaba o violín no concerto mentras el mirábaa co aprezo e a paixón dun neno que nunca antes vira eso, lembro ao seu irmán Xurxo tocando a percusión, acompañándose mutuamente nunha fraternidade que nunca antes tivera visto sobre as tablas dun escenario. Lembro a Carlos como alguén que desprende humanidade, humildade e cariño por todolos poros da súa pel. Lembro a Carlos, á saída do concerto falando con grupos de xentes e mirándoos aos ollos, agradecendo de corazón que o grupo parleño de gaitas leve o seu nome. Lembro a Carlos como un home paciente, como un home sensible, como un home que non se vendeu pola fama, senón que segue crecendo como persoa diante dun público fiel. Lembro a Carlos como a persoa que lle regalou á música a mestizaxe que lle enriquece, que lle fai universal.

Podes atopar mais cousas del na súa páxina web: www.carlosnunez.com

Galegos. 1

É pensar en galego, e saeme soa a lingua. Xa sabedes, para mí é inevitábel. Esta que vos presento é unha nova serie blogueira na que vou falar de galegos. Galegos máis ou menos coñecidos, pero todos eles dese país tan increíble que é Galicia. Algúns dirán que son unha chovinista do galego, preguntaránse os porqués desta paixón irracional; e eu enténdoos, pero é que me sae so, non o podo evitar. Por iso, a miña listaxe de galegos ilustres, ao menos para min. Galegos que non esquecen as súas orixes, pero que son universais, que o que fan ou o que din pódese aplicar a calquera lugar do mundo, a calquera época. E por iso gústanme tanto.


O primeiro da serie é un fotógramo recoñecidísimo, tanto dentro como fóra de Galicia. Trátase de Xurxo Lobato. É coñecido polo seu labor de describidor do mundo galego a través das súas paisaxes, das súas imaxes, pero tamén podédelo atopar nas cubertas de moitos libros de escritores galegos. Por exemplo, el foi o encargado de retratar a Torrente Ballester ou a Manuel Rivas nalgunhas importantes editoriais galegas e nacionais.

Xurxo Lobato é un poeta das imaxes. Pódeste perder nas súas fotos que recrean unha Galicia que para min ás veces resulta fantástica, unha Galicia de conto, unha Galicia da imaxinación, pero tamén unha Galicia moi real.

Déixovos a ligazón da súa páxina web, na que poderedes ver algunhas das súas fotos, e nas que vos poderedes perder como fago eu: Xurxo Lobato


Nesta obra maestra da fotografía urbana, podedes atopar unha chea de fotos que recrean os cascos históricos de varias cidades galegas. A fotografía, é de Xurxo Lobato, claro.